Magnezyum Sitrat Ne İşe Yarar? Kullanım, Süre, Yan Etkiler ve Kabızlık İlişkisi 

Magnezyum sitrat, magnezyumun sitrik asitle birleşiminden oluşan ve vücutta yüksek oranda emilebilen bir mineral tuzudur. Piyasada toz, şase ve kapsül formlarında bulunur; hem takviye hem de bağırsak düzenleyici amaçla kullanılır.

Magnezyum; kas kasılması, sinir iletimi, enerji üretimi ve kemik mineralizasyonu gibi 300’den fazla enzimatik reaksiyonda görev alır. Türkiye Beslenme Rehberi verilerine göre yetişkin nüfusun önemli bir bölümü günlük magnezyum ihtiyacını yeterince karşılayamamaktadır. Bu açık, kas krampı, yorgunluk, uyku bozukluğu ve bağırsak düzensizliği gibi belirtilerle kendini gösterebilir.

Magnezyum sitrat bu noktada öne çıkar. Diğer magnezyum formlarına kıyasla bağırsakta daha kolay çözünür ve emilim oranı daha yüksektir. Özellikle kabızlık giderme, kas fonksiyonunu destekleme ve sinir sistemi dengesine katkı sağlama amacıyla yaygın biçimde tercih edilir.

Bu makalede magnezyum sitratın ne olduğunu, hangi durumlarda kullanıldığını, doğru doz ve zamanlamasını, kullanım süresini ve olası yan etkilerini kanıta dayalı kaynaklarla ele alacaksınız. Makale boyunca tüm bilgiler hakemli çalışmalara ve resmi kurum verilerine dayandırılmıştır.

Magnezyum Sitrat Nedir?

Magnezyum sitrat, magnezyum elementinin sitrik asitle oluşturduğu organik bir tuzdur. Kimyasal formülü Mg₃(C₆H₅O₇)₂ olan bu bileşik, magnezyumun inorganik formları olan magnezyum oksite veya magnezyum klorüre kıyasla suda çok daha kolay çözünür. Bu çözünürlük avantajı, bağırsak duvarından emilimi doğrudan etkiler.

Magnezyum sitrat iki farklı amaçla kullanılır. Birincisi, magnezyum eksikliğini gidermek için mineral takviyesi olarak alınmasıdır. İkincisi ise bağırsak lümenine su çekerek dışkı yumuşatma ve bağırsak hareketlerini hızlandırma amacıyla ozmotik laksatif olarak kullanılmasıdır. Kullanım amacına göre doz ve form farklılaşır; bu nedenle ürün etiketinin dikkatle okunması ve gerektiğinde bir sağlık profesyoneline danışılması önemlidir.

Magnezyum Sitratın Diğer Magnezyum Formlarından Farkı

Magnezyum takviyesi piyasasında birden fazla form bulunur. Her formun biyoyararlanımı, yani alınan miktarın vücutta kullanılabilecek kısmı, farklıdır.

Magnezyum sitratın biyoyararlanımı, en yaygın satılan form olan magnezyum oksite göre belirgin biçimde üstündür. Schuchardt ve Hahn’ın 2017 yılında yayımlanan derleme çalışması, organik magnezyum tuzlarının inorganik formlara kıyasla bağırsakta daha etkin emildiğini ortaya koymuştur. (Schuchardt JP, Hahn A. Current Nutrition & Food Science, 2017)

Piyasadaki Formları: Toz, Şase ve Kapsül

Magnezyum sitrat toz form, kullanıcıya doz esnekliği sağlar. Günlük ihtiyaca göre ölçek yardımıyla ayarlanabilir; suyla karıştırılarak içilir. Bu form özellikle yüksek doz gerektiren durumlarda tercih edilir.

Magnezyum sitrat şase form, önceden ölçülmüş sabit doz içerir. Pratiktir ve yanlış doz riskini azaltır. Eczane ve market raflarında yaygın olarak bulunur.

Kapsül form ise tatdan rahatsız olan ya da hazırlık yapmak istemeyenler için uygundur; ancak çözünürlüğü toz ve şase formlarına kıyasla biraz daha yavaş olabilir.

Magnezyum sitrat içeren ilaç ve takviyelerin Türkiye’deki satışı, Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) mevzuatına tabidir. Ürünün “takviye edici gıda” mı yoksa “ilaç” mı olduğuna göre ruhsatlandırma şartları değişir. (TİTCK — Takviye Edici Gıda Mevzuatı)

Editör seçimi

En İyi Magnezyum Takviyeleri Karşılaştırması

Bu blok reklam değildir; yazının konusu ile en güçlü eşleşen seçenekleri editoryal olarak öne çıkarmayı amaçlar.

Tüm karşılaştırmayı gör

En İyi Değer Multi-form

VeNatura Mg Bisglisinat + Sitrat + P5P

Formül/fiyat dengesini öne koyan ve çoklu magnezyum formu arayanlar için en güçlü seçenek.

Bisglisinat + Sitrat + P5P · 60 kapsül · ~10.9₺/gün

86/100 Editör skoru

Güvenilir Formül Bisglisinat

Nature’s Supreme Mg Bisglisinat

Saf bisglisinat formu, mide hassasiyeti olan ve uyku kalitesini iyileştirmek isteyen kullanıcılara uygundur.

120 mg bisglisinat · 60 tablet · Amazon+HB 4.8 puan

81/100 Editör skoru

Güven Lideri Sitrat form

Solgar Magnesium Citrate

Marka güvenini ve uluslararası sertifika kalitesini öncelik olarak belirleyen kullanıcılar için güçlü tercih.

60 tablet · NSF + GMP sertifikalı · ~18.6₺/gün

78/100 Editör skoru

Not: Bu alan tam sıralama değildir; bu yazı ile en ilgili birkaç ürünü öne çıkarır.

15 ürünün tamamını gör →

Magnezyum Sitrat Faydaları — Neye İyi Gelir?

Magnezyum sitratın sağlık üzerindeki etkileri birkaç temel mekanizma üzerinden gerçekleşir. Bu mekanizmaları anlamak, takviyenin doğru beklentiyle kullanılmasını sağlar.

Kabızlık ve Bağırsak Düzenlemesi

Magnezyum sitratın en kanıtlanmış kullanım alanı kabızlıktır. Ozmotik laksatif olarak sınıflandırılan bu bileşik, bağırsak lümenine su çekerek dışkı hacmini artırır ve bağırsak peristaltizmini uyarır. Bu mekanizma, stimülan laksatiflerin aksine bağırsak kaslarına doğrudan müdahale etmeden çalışır.

Akut kabızlıkta tek doz 240–480 mL magnezyum sitrat solüsyonu, alımdan sonraki 30 dakika ile 6 saat içinde bağırsak hareketini başlatabilir. Kronik kabızlıkta ise düşük doz, uzun süreli kullanım protokolleri uygulanır; ancak bu durum mutlaka hekim gözetiminde yürütülmelidir.

Amerikan Gastroenteroloji Derneği, ozmotik laksatifleri kronik kabızlık yönetiminde birinci basamak tedavi seçenekleri arasında göstermektedir. (American College of Gastroenterology — Chronic Idiopathic Constipation Guidelines, 2021)

Kabızlıkta magnezyum sitrat tek seçenek değildir; magnezyum oksit ve magnezyum hidroksit gibi formlar da farklı mekanizmalarla gündeme gelebilir. Formlar arasındaki farkları karşılaştırmak için kabızlıkta magnezyum form seçimi rehberi incelenebilir.

Kas Fonksiyonu ve Kramp Azaltma

Magnezyum, kas kasılması sırasında kalsiyumun kas hücrelerine girişini düzenler. Magnezyum yetersizliğinde bu denge bozulur; kas hipereksitabilitesi artar ve kramp eğilimi yükselir. Magnezyum sitrat takviyesi, özellikle hamile bireylerde ve sporcularda gece bacak kramplarını azaltmada etkili bulunmuştur.

Ancak bu alandaki kanıtlar henüz homojen değildir. Bazı randomize kontrollü çalışmalar anlamlı azalma bildirirken, bazıları plasebodan üstünlük gösterememiştir. Bu nedenle kramp şikâyetinde magnezyum sitrat kullanmadan önce altta yatan nedenin değerlendirilmesi gerekir.

Sinir Sistemi Desteği ve Uyku Kalitesi

Magnezyum, merkezi sinir sisteminde GABA (gama-aminobütirik asit) reseptörlerini modüle eder. GABA, beynin temel inhibitör nörotransmiteridir ve yeterli düzeyde çalışması dinlenme ile uykuya geçişi kolaylaştırır. Kronik stres koşullarında vücut magnezyumu daha hızlı tüketir; bu da uyku bozukluğu ve anksiyete benzeri belirtilere zemin hazırlayabilir.

Boyle ve arkadaşlarının 2017 tarihli sistematik derlemesi, magnezyum takviyesinin subklinik anksiyete belirtileri üzerinde olumlu etki gösterebileceğini ortaya koymuştur. (Boyle NB et al. Nutrients, 2017. doi:10.3390/nu9050429)

Enerji Metabolizması ve Diğer Sistemik Etkiler

Magnezyum, adenozin trifosfat (ATP) sentezi için zorunlu bir kofaktördür. ATP olmadan hücresel enerji üretimi gerçekleşemez. Bu nedenle magnezyum eksikliği; yorgunluk, konsantrasyon güçlüğü ve genel performans düşüklüğü ile ilişkilendirilmektedir.

Ek olarak magnezyum sitrat; kemik mineral yoğunluğunun korunmasına, insülin duyarlılığının desteklenmesine ve kan basıncının düzenlenmesine katkıda bulunabilir. Bu etkiler uzun süreli, yeterli doz takviye ile gözlemlenir; kısa süreli kullanımdan ani sonuç beklenmez.

Magnezyum Sitrat Nasıl Kullanılır?

Günlük Doz Rehberi

Magnezyum sitrat dozu, kullanım amacına göre farklılaşır. Aşağıdaki değerler genel referans niteliğindedir; bireysel durum, yaş ve sağlık koşulları dozu değiştirebilir.

Günlük Önerilen Magnezyum Alımı (RDA) — Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH):

Takviye dozu olarak genellikle 200–400 mg elementel magnezyum önerilir. Magnezyum sitrat formunda bu değere ulaşmak için alınan sitrat miktarı daha yüksek olacaktır; ürün etiketi her zaman elementel magnezyum miktarını belirtmelidir.

Laksatif amaçlı kullanımda ise doz çok daha yüksektir ve genellikle tek seferlik 240–480 mL hazır solüsyon veya buna eşdeğer toz miktarı kullanılır. Bu dozaj rutin takviye dozu değildir; yalnızca akut kabızlık ya da kolonoskopi öncesi bağırsak temizliği için uygulanır.

(NIH — Office of Dietary Supplements, Magnesium Fact Sheet)

Toz ve Şase Formunu Doğru Hazırlama

Magnezyum sitrat toz formu hazırlanırken dikkat edilmesi gereken birkaç nokta vardır. Ölçüm için daima ürünle birlikte gelen kaşık veya hassas bir mutfak terazisi kullanılmalıdır. Toz, en az 200 mL oda sıcaklığında suya eklenmeli ve tamamen çözünene kadar karıştırılmalıdır. Sıcak suya eklenmesi gerekebilecek ürünlerde üretici talimatı önceliklidir.

Şase formda hazırlama daha basittir: şase içeriği doğrudan bir bardak suya boşaltılır ve karıştırılır. Sabit doz içerdiğinden ek ölçüme gerek yoktur.

Her iki formda da alımın ardından ek su tüketimi (günde en az 1,5–2 litre) ozmotik etkinin güvenli çalışması için önerilir. Yetersiz sıvı alımı, bağırsak lümeninden aşırı su çekilmesine bağlı dehidrasyon riskini artırabilir.

İlaç ve Besin Etkileşimleri

Magnezyum sitrat bazı ilaç gruplarıyla etkileşim gösterebilir. Bu etkileşimler ilaç emilimini azaltabileceğinden, magnezyum sitrat alımı ile diğer ilaçlar arasında en az 2 saatlik aralık bırakılması önerilir.

• Kinolonlar ve tetrasiklinler: Magnezyum, bu antibiyotiklerle şelat oluşturur ve emilimlerini belirgin biçimde düşürür.
• Bifosfonatlar: Osteoporoz tedavisinde kullanılan bu ilaçların emilimi magnezyum varlığında azalır.
• Diüretikler: Tiazid grubu diüretikler magnezyum atılımını artırır; birlikte kullanımda serum magnezyum düzeyi takip edilmelidir.
• D vitamini: Sinerjistik etki gösterir; D vitamini, magnezyumun bağırsaktan emilimini ve böbreklerden geri emilimini artırır.

(Mayo Clinic — Magnesium Citrate Drug Interactions)

Magnezyum Sitrat Ne Zaman İçilir?

Günün En Uygun Saati

Magnezyum sitratın alınma zamanı, kullanım amacına göre değişir.

Kabızlık için: Akşam yatmadan 1–2 saat önce alınması tercih edilir. Bu zamanlama, ozmotik etkinin gece boyunca çalışmasına ve sabah erken saatlerde bağırsak hareketinin başlamasına olanak tanır. Aç karna alım, etkinin daha hızlı başlamasını sağlayabilir; ancak mide hassasiyeti olan bireylerde hafif bir atıştırmalıktan sonra alınması önerilir.

Uyku kalitesi desteği için: Akşam dozu uygundur. GABA modülatör etkisinin uykuya geçişi kolaylaştırması için sinir sistemi sakinleşme sürecinde magnezyumun sistemde bulunması gerekir.

Spor performansı ve kas desteği için: Antrenman sonrası toparlanma penceresinde (ilk 1–2 saat) veya yatmadan önce alınabilir. Özellikle antrenman sonrası terlemeyle kaybedilen elektrolitlerin yerine konması açısından bu zamanlama mantıklıdır.

Aç Karna mı, Tok Karna mı?

Magnezyum emilimi üzerine yapılan çalışmalar, yemekle birlikte alımın mide toleransını artırdığını göstermektedir. Ancak laksatif amaçla kullanımda aç karna alım, bağırsak içeriğinin seyreltimine bağlı olarak etkiyi hızlandırabilir.

Mide bulantısı veya kramp yaşayan bireyler için yemekten 30–60 dakika sonra alım daha iyi tolere edilir. Bu tercih emilim hızını biraz yavaşlatabilir ancak gastrointestinal rahatsızlığı azaltır.

Magnezyum Sitrat Ne Kadar Süre Kullanılır?

Akut Kabızlıkta Kısa Süreli Kullanım

Kabızlık gidermek amacıyla laksatif dozda kullanılan magnezyum sitrat, 1–3 günü geçmeyecek şekilde uygulanmalıdır. 7 günden uzun süreli laksatif kullanımı, bağırsak alışkanlığını değiştirebilir ve dışkılama için laksatife bağımlılık gelişme riskini doğurur. Bu durum tıbbi literatürde “laksatif bağımlılığı” veya “katartik kolon” olarak tanımlanır.

Bir haftalık kullanım sonrasında kabızlık düzelmediyse altta yatan bir neden araştırılması için gastroenteroloji konsültasyonu önerilir.

Magnezyum Eksikliğinde Uzun Süreli Takviye Kullanımı

Serum magnezyum düzeyi düşük saptanmış bireylerde uzun süreli takviye kullanımı klinik açıdan desteklenmektedir. Bu durumda tipik protokol 3–6 ay aralıksız kullanım, ardından kontrol laboratuvar ölçümüdür. Serum magnezyum hedef aralığı genellikle 0,75–0,95 mmol/L olarak belirtilmektedir.

Takviye dozu ile alınan magnezyum sitratın yan etkisiz sürdürülebilir üst sınırı (Tolerable Upper Intake Level — UL), NIH verilerine göre yetişkinlerde günlük 350 mg elementel magnezyumdur. Bu değer yalnızca takviye kaynağı için geçerlidir; besinlerden alınan magnezyum bu sınıra dahil edilmez.

Uzun süreli kullanımda böbrek fonksiyonlarının düzenli aralıklarla kontrol edilmesi önerilir. Böbrekler fazla magnezyumu filtreleyerek atar; böbrek fonksiyonu azaldığında magnezyum birikim riski yükselir.

(NIH — Magnesium: Health Professional Fact Sheet)

Magnezyum Sitrat Yan Etkileri ve Zararları

Yaygın Yan Etkiler

Magnezyum sitrat genellikle iyi tolere edilir. Ancak özellikle yüksek dozda kullanımda gastrointestinal yan etkiler görülebilir. Bu yan etkiler doz bağımlıdır; doz azaltıldığında çoğunlukla geriler.

• İshal: En sık bildirilen yan etkidir. Ozmotik mekanizmanın aşırı aktivasyonundan kaynaklanır.
• Karın krampı ve şişkinlik: Bağırsak motilitesinin hızlanmasına bağlıdır.
• Bulantı: Özellikle yüksek doz tek seferlik kullanımda görülür; aç karna alımla artabilir.
• Yumuşak dışkı: Laksatif amacıyla kullanılmasa bile takviye dozunda hafif etki gözlemlenebilir.

Bu yan etkiler genellikle hafif ve geçicidir. Şiddetli ishal veya karın ağrısı durumunda kullanım durdurulmalı ve bir sağlık profesyoneline başvurulmalıdır.

Magnezyum sitratta görülen ishal etkisi, formun ozmotik özellikleri ve kullanılan doza bağlıdır. Aynı etki magnezyum oksit, hidroksit veya yüksek doz kombinasyonlarda da farklı şiddette görülebilir. Hangi formların daha çok bağırsak hareketi yaptığını görmek için magnezyum ishal yapar mı rehberi daha ayrıntılıdır.

Ciddi Riskler ve Kontrendikasyonlar

Hipermagnezeми (kanda aşırı magnezyum birikimi), aşırı doz veya böbrek fonksiyon bozukluğu varlığında gelişebilen ciddi bir durumdur. Belirtileri şunlardır:

• Kas zayıflığı veya felç hissi
• Düşük tansiyon (hipotansiyon)
• Yavaşlamış kalp atışı (bradikardi)
• Derin tendon reflekslerinde azalma
• İleri vakalarda solunum yetmezliği

Böbrek yetmezliği olan bireylerde magnezyum sitrat hekim onayı olmadan kesinlikle kullanılmamalıdır. Benzer şekilde kalp ritim bozukluğu olan, miyastenia gravis tanısı alan veya bağırsak tıkanıklığı şüphesi taşıyan bireylerde kontrendikedir.

Hamilelik, Emzirme ve Çocuklarda Kullanım

Gebelikte magnezyum gereksinimi artar. Ancak laksatif dozda magnezyum sitrat kullanımı, gebelik döneminde rutin önerilmez. Doktor onayı ve takibi olmadan kullanılmamalıdır.

Emzirme döneminde takviye dozu için genel olarak güvenli kabul edilmekle birlikte, bireysel değerlendirme gereklidir.

18 yaş altı bireylerde kullanım için mutlaka bir pediatrist veya çocuk gastroenteroloğu görüşü alınmalıdır; çocuklarda laksatif doz hesaplaması vücut ağırlığına göre yapılır.

(Musso CG. “Magnesium metabolism in health and disease.” Int Urol Nephrol, 2009. doi:10.1007/s11255-009-9548-7)

Magnezyum Sitrat Kullananlar Ne Beklemelidir?

Etki Başlangıç Süresi

Laksatif dozda alınan magnezyum sitrat için bağırsak hareketi genellikle 30 dakika ile 6 saat içinde başlar. Bu süre bireysel bağırsak motilitesi, alınan doz, mide içeriği ve hidrasyon durumuna göre değişir. Akşam alımında etki çoğunlukla sabahın erken saatlerinde görülür.

Takviye dozunda ise ilk etki hemen hissedilmez. Kas kramplarında azalma, uyku kalitesinde iyileşme ve enerji düzeyinde artış gibi değişikliklerin gözlemlenmesi için genellikle 4–8 haftalık düzenli kullanım gerekir. Bu süre, doku magnezyum düzeylerinin normale dönmesi için biyolojik olarak makul bir penceredir.

Düzenli Kullanımda Gözlemlenen Değişiklikler

Magnezyum sitrat kullananların büyük bölümünün bildirdiği olumlu değişiklikler şunlardır: bağırsak düzeninin iyileşmesi, gece bacak kramplarının azalması, sabah yorgunluğunun hafiflemesi ve uyku kalitesinin artması. Bu gözlemler klinik çalışmalarla tutarlıdır; ancak plasebo etkisini dışlayan randomize çalışmalarda sonuçlar her zaman homojen değildir.

Beklenen değişiklik gözlemlenmiyorsa ya doz yetersizdir ya da altta yatan magnezyum kaybına yol açan başka bir durum söz konusudur. İkinci durumda serum magnezyum ve idrar magnezyum düzeylerinin ölçülmesi, takviyenin etkinliğini değerlendirmenin en güvenilir yoludur.

Magnezyum Sitrat İçeren Takviyeler — Ürün Seçiminde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Türkiye’de magnezyum sitrat içeren ürünler “takviye edici gıda” ya da “ilaç” statüsünde satılabilir. Takviye edici gıda statüsündeki ürünler TİTCK’e bildirim yükümlülüğü taşır; ancak ilaç ruhsatı kadar kapsamlı klinik testlerden geçirilmezler.

Güvenilir bir ürün seçerken şu kriterlere dikkat edilmelidir:

• Etiket üzerinde elementel magnezyum miktarının açıkça belirtilmiş olması
• GMP (Good Manufacturing Practice) sertifikasına sahip üretici
• Bağımsız üçüncü taraf laboratuvar analizinin (CoA) mevcut olması
• Gereksiz dolgu maddesi, yapay renklendirici veya yüksek miktarda şeker içermemesi

Şase formunda satılan magnezyum sitrat ürünlerinde şeker alkolleri (sorbitol, maltitol) eklenmiş olabilir; bu bileşenler kendileri de osmotik etki gösterebilir ve ishal riskini artırabilir.

(TİTCK — Takviye Edici Gıda Mevzuatı)

Sık Sorulan Sorular

S1: Magnezyum sitrat ne işe yarar? Magnezyum sitrat; kabızlık giderme, kas kramplarını azaltma, sinir sistemi desteği ve enerji metabolizması işlevlerinde kullanılır. En bilinen kullanımı ozmotik laksatif etkisiyle bağırsak hareketlerini düzenlemektir.

S2: Magnezyum sitrat ne zaman içilmeli — sabah mı, akşam mı? Kabızlık için akşam yatmadan 1–2 saat önce alınması önerilir. Uyku kalitesi desteği için de akşam dozu uygundur. Mide hassasiyeti varsa yemekten sonra alınabilir.

S3: Magnezyum sitrat ne kadar süre kullanılır? Kabızlık tedavisi için genellikle 3–7 günlük kısa süreli kullanım yeterlidir. Magnezyum eksikliği nedeniyle kullanılıyorsa, doktor takibinde 3–6 aya kadar sürdürülebilir.

S4: Magnezyum sitrat toz mu yoksa şase mi daha iyi? İkisi de aynı etken maddeyi içerir. Şase formlar pratik ve önceden ölçülmüştür; toz formlar ise doz esnekliği sağlar. Tercih kişisel kullanım alışkanlığına göre değişir.

S5: Magnezyum sitratın yan etkileri nelerdir? En yaygın yan etkiler ishal, karın krampı ve bulantıdır. Yüksek dozda uzun süreli kullanım, böbrek sorunu olan kişilerde hipermagnezeмiye yol açabilir.

S6: Magnezyum sitrat zararları var mı? Sağlıklı bireylerde önerilen dozda alındığında güvenlidir. Böbrek yetmezliği, kalp ritim bozukluğu veya elektrolit dengesizliği olan kişilerde doktor onayı olmadan kullanılmamalıdır.

S7: Magnezyum sitrat kabızlığa ne zaman iyi gelir? Alımdan 30 dakika ile 6 saat içinde etki başlayabilir. Bireysel bağırsak motilitesi ve alınan doz bu süreyi belirler.

S8: Magnezyum sitrat içeren ilaçlar reçetesiz alınabilir mi? Türkiye’de magnezyum sitrat içeren takviyeler reçetesiz satılabilir. Ancak ilaç niteliğindeki preparatlar için eczacı veya hekim danışmanlığı gereklidir.

S9: Magnezyum sitrat nasıl kullanılır — yemekten önce mi sonra mı? Emilim üzerine yapılan çalışmalar belirgin bir fark saptamamıştır. Mide hassasiyeti yaşayanlar yemekten sonra almayı tercih edebilir.

S10: Magnezyum sitrat kullananlar ne gibi değişimler fark eder? Düzenli kullanıcılar; bağırsak düzeninde iyileşme, gece kramplarında azalma ve uyku kalitesinde artış bildirmektedir. Bireysel yanıt dozaj ve eksiklik düzeyine göre değişir.