Editoryal not: Bu içerik Hangisieniyi Medikal Yazar Ekibi tarafından hazırlanmış, tıbbi doğruluk açısından medikal danışman tarafından gözden geçirilmiştir. Editoryal Politika ve İnceleme Metodolojisi sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.
Tiroid belirtileri, tiroid bezinin az çalışması yani hipotiroidi veya fazla çalışması yani hipertiroidi durumuna göre farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Tiroid hormonları metabolizma, kalp ritmi, vücut ısısı, sindirim, kilo dengesi, ruh hali ve enerji düzeyi üzerinde etkili olduğu için belirtiler tek bir organa sınırlı kalmayabilir. (MedlinePlus)
Bu yazı, “Bende tiroid belirtisi olabilir mi?”, “Tiroid az mı çalışıyor, fazla mı çalışıyor?” ve “Hangi belirtiler test yaptırmayı gerektirir?” sorularını ayırt etmeye yardımcı olmak için hazırlanmıştır. Tiroid bezinin ne olduğu, hormonların nasıl çalıştığı ve temel hastalık başlıkları hakkında genel çerçeveye ihtiyacınız varsa önce tiroid nedir rehberine göz atabilirsiniz.
Kısa cevap: Tiroid belirtileri nasıl ayırt edilir?
Tiroid az çalıştığında belirtiler genellikle yavaşlama yönündedir: halsizlik, kilo alma, üşüme, kabızlık, kuru cilt, saç incelmesi ve depresif ruh hali görülebilir. (NIDDK) Tiroid fazla çalıştığında belirtiler genellikle hızlanma yönündedir: kilo kaybı, çarpıntı, terleme, sıcağa tahammülsüzlük, titreme, sinirlilik ve uykusuzluk görülebilir. (NIDDK)
Belirtiler tek başına tanı koydurmaz; tiroid hastalıklarında TSH, serbest T4 ve gerektiğinde serbest T3 gibi kan testleriyle değerlendirme yapılır. (American Thyroid Association)
Tiroid belirtileri neden bu kadar farklı olabilir?
Tiroid hormonları vücudun enerji kullanma hızını etkilediği için tiroid bozuklukları bazen kilo, bazen kalp ritmi, bazen bağırsak düzeni, bazen de ruh hali üzerinden belirti verebilir. (MedlinePlus) Hipotiroidide tiroid hormonu yetersizliği vücut fonksiyonlarının yavaşlamasına yol açabilir. (Cleveland Clinic) Hipertiroidide tiroid hormonu fazlalığı metabolizmanın ve bazı organ fonksiyonlarının hızlanmasına neden olabilir. (Cleveland Clinic)
Bu nedenle “tiroid belirtisi” denildiğinde tek bir belirti listesi düşünülmemelidir. Aynı şikâyet, örneğin yorgunluk veya saç dökülmesi, hem tiroid hastalıklarında hem de kansızlık, vitamin eksiklikleri, stres, uyku bozukluğu veya başka hastalıklarda görülebilir. (NIDDK)
Hipotiroidi belirtileri nelerdir?
Hipotiroidi, tiroid bezinin vücudun ihtiyacını karşılayacak kadar tiroid hormonu üretememesi durumudur. (NIDDK) Hipotiroidi belirtileri çoğu kişide yavaş gelişir ve başlangıçta hafif olduğu için uzun süre fark edilmeyebilir. (Mayo Clinic)
Hipotiroidide en sık bildirilen belirtiler arasında halsizlik, kilo alma, soğuğa tahammülsüzlük, kabızlık, kuru cilt, kuru veya incelen saç, eklem-kas ağrıları, adet düzensizliği, yavaş kalp atımı ve depresif ruh hali bulunur. (NIDDK) Yüzde şişkinlik, ses kalınlaşması, unutkanlık ve konsantrasyon güçlüğü de hipotiroidi tablosunda görülebilir. (MedlinePlus)
Bu belirtiler sizde daha baskınsa, detaylı nedenler ve yönetim yaklaşımı için hipotiroidi ve tiroidin az çalışması yazısı daha derin bir devam sayfasıdır.
Hipotiroidi lehine düşündüren belirti kümesi
Aşağıdaki belirtiler birlikte görülüyorsa hipotiroidi olasılığı değerlendirmeye alınabilir; ancak kesin değerlendirme kan testleriyle yapılır. (American Thyroid Association)
| Belirti | Hipotiroidide nasıl görülür? |
|---|---|
| Enerji | Sürekli yorgunluk, uyku hali ve yavaşlama hissi görülebilir. (NIDDK) |
| Kilo | Beslenme değişmemesine rağmen kilo alma veya kilo vermekte zorlanma görülebilir. (Cleveland Clinic) |
| Isı toleransı | Soğuğa karşı hassasiyet artabilir. (NIDDK) |
| Bağırsak | Kabızlık görülebilir. (MedlinePlus) |
| Cilt ve saç | Kuru cilt, kuru saç ve saç incelmesi görülebilir. (NIDDK) |
| Ruh hali | Depresif ruh hali, unutkanlık ve zihinsel yavaşlama görülebilir. (Merck Manual) |
| Adet düzeni | Ağır veya düzensiz adet kanamaları ve fertilite sorunları görülebilir. (NIDDK) |
Hipertiroidi belirtileri nelerdir?
Hipertiroidi, tiroid bezinin vücudun ihtiyacından fazla tiroid hormonu üretmesi durumudur. (NIDDK) Tiroid hormonu fazlalığı metabolizmayı hızlandırabildiği için belirtiler daha çok çarpıntı, kilo kaybı, terleme, titreme ve huzursuzluk gibi “hızlanma” bulguları şeklinde ortaya çıkabilir. (Cleveland Clinic)
Hipertiroidide kilo kaybı, iştah artışı, hızlı veya düzensiz kalp atımı, sinirlilik, irritabilite, uyku bozukluğu, el titremesi, kas güçsüzlüğü, sık dışkılama, sıcağa tahammülsüzlük ve terleme görülebilir. (NIDDK) Hipertiroidi belirtileri bazen anksiyete, panik atak, kafein fazlalığı, kalp ritim bozukluğu veya menopoz belirtileriyle karışabilir. (NCBI Bookshelf)
Bu belirtiler daha baskınsa, toksik guatr, Graves hastalığı ve tiroidin hızlı çalışması başlıkları için hipertiroidi ve tiroid yüksekliği yazısı daha ayrıntılı bir devam sayfasıdır.
Hipertiroidi lehine düşündüren belirti kümesi
Aşağıdaki belirtiler özellikle birlikte görülüyorsa hipertiroidi açısından değerlendirme gerekebilir; ancak belirti varlığı tek başına tanı anlamına gelmez. (NIDDK)
| Belirti | Hipertiroidide nasıl görülür? |
|---|---|
| Kalp ritmi | Hızlı kalp atımı, çarpıntı veya ritim düzensizliği görülebilir. (NIDDK) |
| Kilo | İştah normal veya artmış olsa bile kilo kaybı görülebilir. (NIDDK) |
| Isı toleransı | Sıcağa tahammülsüzlük ve aşırı terleme görülebilir. (Cleveland Clinic) |
| Sinir sistemi | El titremesi, huzursuzluk, sinirlilik ve uykusuzluk görülebilir. (PubMed) |
| Bağırsak | Sık dışkılama veya ishal eğilimi görülebilir. (PubMed) |
| Kaslar | Kas güçsüzlüğü, özellikle omuz ve kalça çevresinde güçsüzlük hissi görülebilir. (NIDDK) |
| Gözler | Graves hastalığında gözlerde belirginleşme, tahriş, basınç hissi veya görme değişiklikleri görülebilir. (NIDDK) |
Hipotiroidi ve hipertiroidi belirtileri nasıl ayırt edilir?
Hipotiroidi ve hipertiroidi çoğu zaman birbirinin zıttı gibi görünen belirti kümeleri oluşturur. (Cleveland Clinic) Hipotiroidide süreç genellikle yavaşlama, üşüme, kabızlık ve kilo alma tarafına kayarken; hipertiroidide hızlanma, sıcak basması, çarpıntı, sık dışkılama ve kilo kaybı tarafı daha belirgin olabilir. (Cleveland Clinic)
| Ayırt etme başlığı | Hipotiroidi daha olası | Hipertiroidi daha olası |
|---|---|---|
| Genel tempo | Yavaşlama, halsizlik ve uyku hali ön plandadır. (NIDDK) | Huzursuzluk, uykusuzluk ve içsel hızlanma hissi ön plandadır. (NIDDK) |
| Kilo | Kilo alma veya kilo vermekte zorlanma görülebilir. (Cleveland Clinic) | Kilo kaybı, bazen iştah artışıyla birlikte görülebilir. (NIDDK) |
| Isı hissi | Üşüme ve soğuğa tahammülsüzlük belirgindir. (NIDDK) | Sıcağa tahammülsüzlük ve terleme belirgindir. (Cleveland Clinic) |
| Kalp | Nabız yavaşlayabilir. (NIDDK) | Nabız hızlanabilir veya düzensizleşebilir. (NIDDK) |
| Bağırsak | Kabızlık daha tipiktir. (MedlinePlus) | Sık dışkılama veya ishal eğilimi daha tipiktir. (PubMed) |
| Cilt | Cilt kuru, soğuk ve pürüzlü olabilir. (Merck Manual) | Cilt sıcak, nemli veya terlemeye eğilimli olabilir. (Cleveland Clinic) |
| Ruh hali | Depresif ruh hali ve zihinsel yavaşlama görülebilir. (NIDDK) | Anksiyete, sinirlilik ve uyku bozukluğu görülebilir. (NIDDK) |
Ortak tiroid belirtileri: Neden karışır?
Bazı belirtiler hem hipotiroidide hem hipertiroidide görülebilir ve bu nedenle ayırt etme zorlaşabilir. Tiroid hastalıklarında yorgunluk, saç dökülmesi, adet düzensizliği, kas güçsüzlüğü, ruh hali değişikliği ve boyunda şişlik gibi ortak veya örtüşen belirtiler görülebilir. (Cleveland Clinic)
Yorgunluk
Yorgunluk hipotiroidide vücut fonksiyonlarının yavaşlamasıyla ilişkili olabilir. (NIDDK) Yorgunluk hipertiroidide uykusuzluk, çarpıntı, kas güçsüzlüğü ve metabolik stresle ilişkili olabilir. (PubMed) Bu nedenle yalnızca yorgunluk üzerinden “tiroid az çalışıyor” veya “tiroid fazla çalışıyor” denilemez. (NIDDK)
Saç dökülmesi
Tiroid hormon bozuklukları saç yapısında incelme, kuruluk veya dökülme ile ilişkili olabilir. (NIDDK) Saç dökülmesi demir eksikliği, B12 eksikliği, D vitamini eksikliği, stres, androjenetik dökülme ve dermatolojik hastalıklarla da ilişkili olabilir. (American Academy of Dermatology) Bu belirti sizin için ana şikâyetse, tiroid dışı nedenleri de değerlendiren tiroid ve saç dökülmesi yazısı daha hedefli bir okuma sağlar.
Adet düzensizliği
Hipotiroidide ağır veya düzensiz adet kanamaları görülebilir. (NIDDK) Hipertiroidide adetlerin seyrekleşmesi veya kanamanın azalması görülebilir. (NIDDK) Adet düzensizliği tiroid dışında PCOS, gebelik, menopoz geçişi, stres, kilo değişimi ve bazı ilaçlarla da ilişkili olabilir. (NIDDK)
Boyunda şişlik
Tiroid bezinin büyümesi guatr olarak adlandırılır ve boyunda şişlik görünümüne yol açabilir. (MedlinePlus) Boyunda şişlik nodül, tiroid iltihabı, guatr veya daha nadiren tiroid kanseri gibi farklı nedenlerle ilişkili olabilir. (Cleveland Clinic) Boyunda yeni fark edilen kitle, hızlı büyüme, yutma güçlüğü veya ses kısıklığı varsa tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir. (Cleveland Clinic)
Kadınlarda tiroid belirtileri nasıl görülebilir?
Tiroid hastalıkları kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür. (Office on Women’s Health) Kadınlarda tiroid bozuklukları adet düzeni, yumurtlama, fertilite, gebelik ve doğum sonrası dönemle ilişkili belirtiler üzerinden de fark edilebilir. (NIDDK)
Hipotiroidide ağır veya düzensiz adet kanamaları ve fertilite sorunları görülebilir. (NIDDK) Hipertiroidide adet kanamasının azalması veya seyrekleşmesi görülebilir. (NIDDK) Gebelikte tiroid hormon dengesinin bozulması anne ve bebek açısından özel takip gerektirebilir. (American Thyroid Association)
Erkeklerde tiroid belirtileri farklı mı?
Erkeklerde tiroid belirtileri temel olarak aynı hipotiroidi ve hipertiroidi ekseninde görülür. Hipotiroidide yorgunluk, kilo alma, üşüme ve depresif ruh hali; hipertiroidide kilo kaybı, çarpıntı, titreme ve sıcağa tahammülsüzlük görülebilir. (Cleveland Clinic)
Tiroid hormon bozuklukları erkeklerde libido ve cinsel fonksiyonla da ilişkilendirilebilir; ancak bu alandaki belirtiler tiroid dışı birçok nedenle de ortaya çıkabilir. (PubMed) Erkeklerdeki belirti örüntüsünü ayrı okumak isterseniz erkeklerde tiroid belirtileri yazısı daha uygun devam sayfasıdır.
Çocuklarda tiroid belirtileri nasıl fark edilir?
Çocuklarda tiroid hastalıkları büyüme, okul performansı, enerji düzeyi, kilo değişimi, kabızlık, ergenlik gelişimi ve boy uzaması üzerinden fark edilebilir. (American Thyroid Association) Çocuklarda hipotiroidi büyüme hızında yavaşlama, okul başarısında düşüş, halsizlik ve kabızlık gibi belirtilerle ilişkili olabilir. (American Thyroid Association) Çocuklarda hipertiroidi ise çarpıntı, kilo kaybı, sinirlilik, okul performansında değişiklik ve titreme gibi belirtilerle ilişkili olabilir. (American Thyroid Association)
Çocuklarda tiroid şüphesi varsa değerlendirme çocuk sağlığı veya çocuk endokrinolojisi üzerinden yapılmalıdır. (American Thyroid Association)
Belirtiler varsa hangi tiroid testleri gerekir?
Tiroid belirtileri varsa ilk değerlendirmede en sık kullanılan test TSH ölçümüdür. (American Thyroid Association) TSH yüksekliği çoğu zaman primer hipotiroidi lehine yorumlanır. (American Thyroid Association) TSH düşüklüğü çoğu zaman tiroid hormon fazlalığı veya hipertiroidi lehine yorumlanır. (American Thyroid Association)
Serbest T4, tiroid hormon düzeyini değerlendirmek için TSH ile birlikte kullanılabilir. (NIDDK) Serbest T3 özellikle hipertiroidi şüphesinde bazı klinik durumlarda istenebilir. (American Thyroid Association) Anti-TPO ve anti-tiroglobulin gibi antikor testleri Hashimoto tiroiditi gibi otoimmün tiroid hastalıklarının değerlendirilmesinde kullanılabilir. (American Thyroid Association)
Tahlil sonucunuzda TSH, T3, T4, anti-TPO veya ultrason ifadeleri varsa, değerleri tek tek ele alan tiroid testleri ve değerleri rehberi daha doğru devam sayfasıdır.
Hangi belirtiler acil değerlendirme gerektirir?
Tiroid belirtileri genellikle poliklinik şartlarında değerlendirilir; ancak bazı tablolar acil olabilir. Tiroid krizi, kontrolsüz hipertiroidi zemininde gelişebilen nadir ama hayatı tehdit edebilen bir tablodur. (Cleveland Clinic) Yüksek ateş, çok hızlı kalp atımı, bilinç bulanıklığı, ajitasyon, şiddetli halsizlik, kusma veya ishal hipertiroidi öyküsüyle birlikteyse acil değerlendirme gerekir. (Cleveland Clinic)
Miksödem koması, ağır ve tedavisiz hipotiroidinin nadir fakat ciddi bir komplikasyonudur. (Cleveland Clinic) Aşırı uyku hali, bilinç değişikliği, vücut ısısında düşme, yavaş kalp atımı ve ağır halsizlik hipotiroidi öyküsüyle birlikteyse acil değerlendirme gerekir. (Cleveland Clinic)
Boyunda hızla büyüyen kitle, yutma güçlüğü, nefes darlığı veya açıklanamayan ses kısıklığı varsa tiroid nodülü veya başka boyun kitleleri açısından değerlendirme gerekir. (Cleveland Clinic) Hızlı kalp atımı ve yüksek ateş gibi acil hipertiroidi bulguları hakkında ayrı bilgi almak için tiroid krizi belirtileri yazısı okunabilir.
Tiroid belirtileri için hangi doktora gidilir?
Tiroid belirtileri için ilk değerlendirme aile hekimi veya iç hastalıkları uzmanı tarafından başlatılabilir. (NIDDK) Hormon bozukluğu, antikor pozitifliği, nodül, gebelikte tiroid, ilaç düzenlemesi veya karmaşık tiroid hastalığı durumlarında endokrinoloji değerlendirmesi gerekebilir. (American Thyroid Association)
Boyunda nodül, kitle, ses değişikliği veya ameliyat gerektirebilecek durumlarda genel cerrahi, endokrin cerrahi veya kulak burun boğaz değerlendirmesi de gerekebilir. (Cleveland Clinic) Randevu için hangi bölümü seçeceğinizden emin değilseniz tiroid hangi doktora gidilir yazısı daha pratik bir yol gösterir.
Tiroid belirtisi sanılan ama başka nedenlerden kaynaklanabilen durumlar
Yorgunluk, kilo değişimi, saç dökülmesi, kabızlık, çarpıntı ve uyku bozukluğu tiroid hastalıklarında görülebilir, ancak bu belirtiler tiroid dışında birçok nedenle de ortaya çıkabilir. (NIDDK) Kansızlık, B12 eksikliği, D vitamini eksikliği, uyku bozuklukları, depresyon, anksiyete, menopoz, PCOS, kalp ritim bozuklukları ve kullanılan ilaçlar benzer belirtilere yol açabilir. (MedlinePlus)
Bu nedenle belirti listesinden kendi kendine tanı koymak yerine, belirtilerin süresi, şiddeti, eşlik eden bulgular, aile öyküsü, kullanılan ilaçlar ve kan testleri birlikte değerlendirilmelidir. (NIDDK)
Tiroid belirtileri için pratik ayırt etme rehberi
Aşağıdaki tablo tanı koymak için değil, belirtileri hangi yönde değerlendirmeniz gerektiğini anlamak için kullanılabilir.
| Sizin şikâyetiniz daha çok… | Daha çok düşündürebilir | Ne yapmalı? |
|---|---|---|
| Üşüme, halsizlik, kilo alma, kabızlık | Hipotiroidi yönünde değerlendirme gerekebilir. (NIDDK) | TSH ve serbest T4 ile değerlendirme yapılabilir. (American Thyroid Association) |
| Çarpıntı, terleme, kilo kaybı, titreme | Hipertiroidi yönünde değerlendirme gerekebilir. (NIDDK) | TSH, serbest T4 ve gerekirse serbest T3 değerlendirilir. (American Thyroid Association) |
| Boyunda şişlik veya ele gelen kitle | Guatr, nodül veya farklı boyun kitleleri yönünden değerlendirme gerekebilir. (Cleveland Clinic) | Muayene ve gerekirse tiroid ultrasonu yapılabilir. (NIDDK) |
| Saç dökülmesi ve yorgunluk | Tiroid, demir eksikliği, vitamin eksikliği veya başka nedenler birlikte düşünülmelidir. (American Academy of Dermatology) | Tiroid testleriyle birlikte diğer olası nedenler de değerlendirilmelidir. (NIDDK) |
| Adet düzensizliği ve kilo değişimi | Tiroid, PCOS, gebelik, menopoz geçişi veya başka hormonal nedenler düşünülebilir. (NIDDK) | Kadın doğum ve endokrinoloji değerlendirmesi gerekebilir. (Office on Women’s Health) |
Sık sorulan sorular
Tiroid belirtileri nelerdir?
Tiroid belirtileri hipotiroidi veya hipertiroidiye göre değişir; halsizlik, kilo değişimi, üşüme veya terleme, çarpıntı, kabızlık veya sık dışkılama, saç dökülmesi, cilt kuruluğu, uyku bozukluğu ve ruh hali değişiklikleri görülebilir. (Cleveland Clinic)
Tiroid az çalışırsa hangi belirtiler olur?
Tiroid az çalıştığında halsizlik, kilo alma, soğuğa tahammülsüzlük, kabızlık, kuru cilt, saç incelmesi, ağır veya düzensiz adet kanamaları, yavaş kalp atımı ve depresif ruh hali görülebilir. (NIDDK)
Tiroid fazla çalışırsa hangi belirtiler olur?
Tiroid fazla çalıştığında kilo kaybı, hızlı veya düzensiz kalp atımı, terleme, sıcağa tahammülsüzlük, titreme, sinirlilik, uyku bozukluğu ve sık dışkılama görülebilir. (NIDDK)
Tiroid belirtileri psikolojik belirtilere benzer mi?
Evet, hipotiroidide depresif ruh hali ve zihinsel yavaşlama; hipertiroidide ise anksiyete, sinirlilik ve uykusuzluk görülebilir. (NIDDK) Bu belirtiler psikiyatrik durumlarla karışabileceği için tiroid şüphesi varsa kan testleriyle değerlendirme yapılmalıdır. (American Thyroid Association)
Tiroid belirtileri kilo aldırır mı, kilo verdirir mi?
Hipotiroidi kilo alma veya kilo vermekte zorlanma ile ilişkili olabilir. (Cleveland Clinic) Hipertiroidi ise iştah artmasına rağmen kilo kaybıyla ilişkili olabilir. (NIDDK)
Tiroid belirtileri saç döker mi?
Tiroid hormon bozuklukları saç incelmesi, kuruluk ve saç dökülmesiyle ilişkili olabilir. (NIDDK) Saç dökülmesi tek başına tiroid tanısı koydurmaz çünkü demir eksikliği, stres, genetik dökülme ve dermatolojik hastalıklar da saç dökülmesine yol açabilir. (American Academy of Dermatology)
Tiroid belirtileri kalpte çarpıntı yapar mı?
Hipertiroidi hızlı veya düzensiz kalp atımı ve çarpıntı ile ilişkili olabilir. (NIDDK) Çarpıntı başka kalp ritim sorunlarından da kaynaklanabileceği için özellikle yeni başlayan, şiddetli veya nefes darlığıyla birlikte olan çarpıntı tıbbi değerlendirme gerektirir. (Cleveland Clinic)
Tiroid belirtileri için hangi test yapılır?
Tiroid belirtileri için ilk değerlendirmede genellikle TSH testi kullanılır. (American Thyroid Association) TSH sonucuna göre serbest T4, serbest T3 ve tiroid antikorları gibi ek testler istenebilir. (NIDDK)
Tiroid belirtileri varsa hemen ilaç başlanır mı?
Tiroid belirtileri ilaç başlamak için tek başına yeterli değildir; tedavi kararı şikâyetler, muayene, TSH, serbest T4, serbest T3 ve altta yatan nedene göre verilir. (NIDDK) Tiroid ilaçları hekim değerlendirmesi olmadan başlanmamalı, kesilmemeli veya doz değiştirilmemelidir. (American Thyroid Association)
Tiroid belirtileri ne zaman ciddidir?
Yüksek ateş, çok hızlı kalp atımı, bilinç bulanıklığı, şiddetli halsizlik, nefes darlığı, yutma güçlüğü, hızla büyüyen boyun kitlesi veya açıklanamayan ses kısıklığı varsa tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir. (Cleveland Clinic)
Sonuç
Tiroid belirtileri iki ana yönde değerlendirilir: tiroid az çalışıyorsa vücut fonksiyonları yavaşlama eğilimindedir; tiroid fazla çalışıyorsa metabolizma ve bazı sistemler hızlanma eğilimindedir. (Cleveland Clinic) Halsizlik, kilo alma, üşüme, kabızlık ve kuru cilt hipotiroidiyi düşündürebilirken; çarpıntı, kilo kaybı, terleme, sıcağa tahammülsüzlük, titreme ve uykusuzluk hipertiroidiyi düşündürebilir. (NIDDK) (NIDDK)
Buna rağmen tiroid belirtileri tek başına tanı koydurmaz; en doğru değerlendirme belirtiler, muayene ve tiroid kan testlerinin birlikte yorumlanmasıyla yapılır. (American Thyroid Association) Şikâyetleriniz belirginse veya uzun süredir devam ediyorsa aile hekimi, iç hastalıkları veya endokrinoloji üzerinden değerlendirme almak uygun olur. (NIDDK)