Editoryal not: Bu içerik Hangisieniyi Medikal Yazar Ekibi tarafından hazırlanmış, tıbbi doğruluk açısından medikal danışman tarafından gözden geçirilmiştir. Editoryal Politika ve İnceleme Metodolojisi sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.
Karaciğer nerede sorusu genellikle sağ üst karın ağrısı, kaburga altında baskı hissi, karın şişliği veya tahlil sonucunda karaciğerle ilgili bir değer görülmesi sonrası merak edilir. Karaciğer, karnın sağ üst bölümünde, diyaframın hemen altında ve büyük oranda sağ kaburgaların arkasında yer alan hayati bir organdır. Küçük bir bölümü orta hatta ve sol üst karına doğru uzanabilir; bu nedenle “tamamen sağda” demek yerine “ağırlıklı olarak sağ üst kadranda yer alır” demek daha doğrudur.
Karaciğer yalnızca bir sindirim organı değildir. Safra üretimi, besin metabolizması, kan proteinlerinin yapımı, glikojen depolama, bilirubin metabolizması, ilaçların ve bazı zararlı maddelerin işlenmesi gibi çok sayıda görevi vardır. Bu nedenle karaciğerin yerini bilmek, sağ üst karın bölgesindeki şikâyetleri anlamlandırmak için faydalıdır; ancak tek başına ağrı yeriyle tanı konulamaz.
Karaciğer Nerede Bulunur?
Karaciğer, karın boşluğunun sağ üst kısmında, diyaframın altında, mide ve bağırsakların üzerinde yer alır. Büyük bölümü sağ kaburga yayı tarafından korunur. Ön taraftan bakıldığında sağ üst karın bölgesini doldurur; sol lobu ise mideye doğru uzanarak orta hattın biraz soluna geçebilir.
Klinik olarak bu bölge “sağ üst kadran” olarak adlandırılır. Sağ üst kadranda karaciğer dışında safra kesesi, safra yolları, midenin bir bölümü, onikiparmak bağırsağı, pankreasın bir kısmı, sağ böbreğin üst kısmı ve kalın bağırsağın hepatik fleksurası da bulunur. Bu nedenle sağ kaburga altında hissedilen her ağrı doğrudan karaciğer kaynaklı kabul edilmemelidir.
| Soru | Kısa cevap |
|---|---|
| Karaciğer hangi tarafta? | Ağırlıklı olarak sağ tarafta, sağ üst karında bulunur. |
| Karaciğer kaburgaların altında mı? | Evet. Büyük bölümü sağ kaburgaların arkasında korunur. |
| Karaciğer sola uzanır mı? | Evet. Sol lobu orta hatta ve sol üst karına doğru uzanabilir. |
| Karaciğer elle hissedilir mi? | Sağlıklı erişkinde genellikle kolay hissedilmez; büyüme varsa muayenede fark edilebilir. |
| Karaciğer ağrısı nerede olur? | Genellikle sağ üst karında, sağ kaburga altında hissedilir; fakat bu bölgedeki ağrı başka organlardan da kaynaklanabilir. |
Karaciğerin genel sağlıktaki yerini daha geniş okumak isterseniz karaciğer sağlığı rehberi üzerinden anatomi, hastalıklar, beslenme ve temel fonksiyonları birlikte inceleyebilirsiniz.
Karaciğer Sağda mı Solda mı?
Karaciğer vücudun sağ tarafında yer alan bir organdır; ancak anatomik olarak yalnızca sağ tarafta sınırlı değildir. Sağ lobu çok daha büyük olduğu için karaciğerin ana hacmi sağ üst karın bölgesindedir. Sol lob daha küçük olmasına rağmen mideye doğru uzanır ve orta hattı geçebilir.
Bu ayrım önemlidir. Çünkü bazı kişiler sol üst karın veya mide çevresindeki şikâyetleri de karaciğerle ilişkilendirebilir. Oysa sol üst karın ağrısı daha sık mide, dalak, pankreas, bağırsak veya kas-iskelet sistemi kaynaklı olabilir. Sağ üst karın ağrısında ise karaciğerin yanında safra kesesi, safra yolları, mide, pankreas ve böbrek kaynaklı nedenler de düşünülmelidir.
Sağ üst kadran ağrısının karaciğerle ilişkisini daha ayrıntılı değerlendirmek için karaciğer hastalığı belirtileri ve ağrısı içeriğine ayrıca bağlantı verilmelidir.
Karaciğer Hangi Organların Yanındadır?
Karaciğerin komşuluğu, sağ üst karın şikâyetlerini anlamada önemlidir. Çünkü aynı bölgede bulunan organların ağrıları birbirine benzeyebilir.
Karaciğerin üstünde diyafram bulunur. Diyaframın üzerinde sağ akciğerin alt kısmı ve kalp yer alır. Alt yüzünde safra kesesi bulunur. Sol tarafa doğru mideyle, alt ve arka tarafta onikiparmak bağırsağı, sağ böbrek, sağ böbrek üstü bezi ve kalın bağırsağın hepatik fleksurasıyla komşuluk gösterir. Pankreas ve safra yolları da karaciğerin sindirim sistemi içindeki işlevleriyle yakından ilişkilidir.
| Komşu yapı | Karaciğerle ilişkisi | Neden önemli? |
|---|---|---|
| Diyafram | Karaciğerin üstünde yer alır | Karaciğer üst yüzü diyaframa temas eder; bazı ağrılar omuza yansıyabilir. |
| Safra kesesi | Karaciğerin alt yüzünde bulunur | Safra depolar; sağ üst karın ağrısı safra kesesi kaynaklı olabilir. |
| Mide | Karaciğerin sol lobuna komşudur | Mide kaynaklı ağrılar karaciğer ağrısıyla karıştırılabilir. |
| Pankreas | Safra yolları ve duodenumla ilişkili komşuluktur | Pankreas ve safra yolu problemleri benzer bölgede ağrı yapabilir. |
| Sağ böbrek | Karaciğerin arka-alt komşuluğundadır | Böbrek kaynaklı ağrı sağ yan veya sırt bölgesine vurabilir. |
| Kalın bağırsak hepatik fleksura | Karaciğer alt komşuluğundadır | Gaz, bağırsak spazmı veya kolon problemleri sağ üst karında hissedilebilir. |
Karaciğerde kist, hemanjiom veya başka bir lezyon saptandıysa, bunun konum ve görüntüleme bulgularıyla değerlendirilmesi gerekir. Bu konu için karaciğer kisti ve lezyonları içeriğine iç link verilebilir.
Karaciğerin Anatomisi Nasıldır?
Karaciğer kırmızı-kahverengi, yumuşak dokulu, kama şeklinde ve damardan zengin bir organdır. Erişkinlerde en büyük iç organlardan biridir. Anatomik olarak sağ lob, sol lob, kaudat lob ve kuadrat lob olmak üzere dört lobdan söz edilir. Günlük anatomi anlatımlarında ise genellikle iki ana lob öne çıkar: büyük sağ lob ve daha küçük sol lob.
Karaciğerin dış yüzeyi peritonla ve bağ dokusu yapılarıyla örtülüdür. Falsiform ligament, karaciğerin ön yüzünde sağ ve sol loblar arasında önemli bir anatomik sınır gibi değerlendirilir. Karaciğerin içinde ise damarlar, safra kanalcıkları ve hepatosit adı verilen karaciğer hücreleri düzenli bir mikro mimari içinde çalışır.
Karaciğerin dış kapsülü ve bağ dokusu yapıları ağrı hissi açısından önemlidir. Karaciğer dokusunun kendisi ağrıya çok duyarlı değildir; ancak kapsül gerildiğinde, büyüme veya inflamasyon gibi durumlarda sağ üst karında baskı veya ağrı hissi oluşabilir. Karaciğer boyutunda artış şüphesi varsa karaciğer büyümesi konusu ayrıca değerlendirilmelidir.
Karaciğer Lobları Nelerdir?
Karaciğer lobları iki farklı düzeyde ele alınabilir: anatomik loblar ve fonksiyonel segmentler.
Anatomik olarak karaciğerin dört lobundan bahsedilir:
| Lob | Kısa açıklama |
|---|---|
| Sağ lob | Karaciğerin en büyük bölümüdür; sağ üst karın bölgesinin ana hacmini oluşturur. |
| Sol lob | Daha küçüktür; mideye ve orta hattın soluna doğru uzanabilir. |
| Kaudat lob | Arka-üst bölgede, büyük damar komşuluklarıyla ilişkili özel bir lobdur. |
| Kuadrat lob | Alt yüzde, safra kesesi ve porta hepatis çevresiyle ilişkili anatomik bölgedir. |
Cerrahi ve radyolojik değerlendirmede yalnızca sağ-sol lob ayrımı yeterli değildir. Bu nedenle Couinaud segmentasyonu kullanılır. Bu sistem karaciğeri damar ve safra akımına göre 8 fonksiyonel segmente ayırır. Segment mantığı özellikle tümör cerrahisi, karaciğer rezeksiyonu, nakil planlaması ve radyoloji raporlarının anlaşılması için önemlidir.
Basit anlatımla: anatomik loblar karaciğerin dıştan görünen bölümlerini, Couinaud segmentleri ise karaciğerin damar-safra akımına göre çalışan fonksiyonel parçalarını ifade eder.
Karaciğerin İç Yapısı: Hepatosit, Lobül ve Portal Triad
Karaciğerin temel hücresi hepatosittir. Hepatositler, karaciğerin metabolik görevlerinin büyük kısmını üstlenir. Bu hücreler karaciğer lobülleri içinde düzenlenir. Lobüller, karaciğerin mikroskobik çalışma birimleri olarak düşünülebilir.
Bir karaciğer lobülünde kan, portal ven ve hepatik arter dallarından gelir; sinüzoid adı verilen özel damar boşluklarından geçer ve merkezi vene doğru ilerler. Bu sırada hepatositler kandaki besinleri, metabolik atıkları, ilaçları ve çeşitli molekülleri işler. Safra ise kan akışının ters yönünde safra kanalcıklarına doğru taşınır.
Portal triad üç temel yapıdan oluşur:
| Yapı | Görevi |
|---|---|
| Portal ven dalı | Bağırsaklardan gelen, besin ve metabolit açısından zengin kanı karaciğere taşır. |
| Hepatik arter dalı | Oksijen açısından zengin kan getirir. |
| Safra kanalı dalı | Hepatositlerin ürettiği safrayı daha büyük safra yollarına taşır. |
Bu sistem karaciğerin neden hem sindirim hem dolaşım hem de metabolizma açısından merkezi bir organ olduğunu açıklar.
Karaciğer Ne İşe Yarar?
Karaciğer, vücudun metabolik merkezlerinden biridir. Görevleri tek bir başlık altında toplanamaz; sindirim, enerji dengesi, protein üretimi, kan pıhtılaşması, bağışıklık, safra üretimi ve zararlı maddelerin işlenmesi gibi birçok sistemi etkiler.
| Görev | Karaciğerde ne olur? | Vücut için anlamı |
|---|---|---|
| Safra üretimi | Hepatositler safra üretir | Yağların sindirimi ve emilimine katkı sağlar. |
| Karbonhidrat metabolizması | Glikojen depolar, gerektiğinde glukoz üretir | Kan şekeri dengesine destek olur. |
| Yağ metabolizması | Kolesterol, lipoprotein ve yağ asidi metabolizmasında rol alır | Enerji dengesi ve hücre yapısı için önemlidir. |
| Protein sentezi | Albümin ve pıhtılaşma faktörleri üretilir | Kanın sıvı dengesi ve pıhtılaşma sistemi için gereklidir. |
| Bilirubin metabolizması | Alyuvar yıkımı sonrası oluşan bilirubin işlenir | Sarılık mekanizmasıyla doğrudan ilişkilidir. |
| İlaç ve toksin metabolizması | Bazı ilaçlar ve zararlı maddeler kimyasal olarak dönüştürülür | Atılımı kolaylaşır; ancak bazı maddeler karaciğere zarar verebilir. |
| Depolama | Glikojen, bazı vitaminler ve mineraller depolanabilir | Enerji ve mikrobesin dengesi için önemlidir. |
| Bağışıklık desteği | Kupffer hücreleri ve karaciğer sinüzoidleri rol alır | Bağırsaktan gelen mikroorganizma ve partiküllerin kontrolüne katkı sağlar. |
Bu görevlerin bozulması her zaman hemen belirti vermez. Karaciğer hastalıklarının bir kısmı uzun süre sessiz ilerleyebilir. Yağlanma, enzim yüksekliği veya görüntüleme bulgusu varsa karaciğer yağlanması rehberi üzerinden nedenler, belirtiler, evreler ve takip yaklaşımı ayrıca incelenebilir.
Karaciğer Ağrısı Nerede Hissedilir?
Karaciğer kaynaklı ağrı genellikle sağ üst karında, sağ kaburga altında baskı, dolgunluk veya künt ağrı şeklinde tarif edilir. Bazı durumlarda sağ omuza, sırta veya sağ kürek kemiği çevresine yansıyan ağrı hissedilebilir. Fakat karaciğer dokusunun kendisi değil; karaciğeri saran kapsül, komşu yapılar veya safra yolları ağrıya daha duyarlı olabilir.
Bu nedenle “sağ kaburga altım ağrıyor, kesin karaciğerim ağrıyor” yaklaşımı doğru değildir. Safra kesesi taşı, gastrit, reflü, mide ülseri, pankreas problemleri, bağırsak gazı, kas zorlanması, kaburga-kıkırdak problemleri ve böbrek kaynaklı ağrılar da benzer bölgede hissedilebilir.
Ağrının karaciğerle ilişkili olabileceğini düşündüren bazı eşlikçi bulgular şunlardır:
- Sarılık
- Koyu renk idrar
- Açık renk dışkı
- Kaşıntı
- Karında şişlik
- Nedensiz halsizlik
- İştahsızlık
- Bulantı
- Kolay morarma veya kanama
- Sağ üst karında uzun süren baskı hissi
Bu belirtiler varsa kendi kendine tanı koymak yerine tıbbi değerlendirme gerekir. Halsizlik ön plandaysa karaciğer yorgunluğu içeriği de bu ilişkiyi daha ayrıntılı açıklar.
Karaciğer Elle Hissedilir mi?
Sağlıklı erişkinlerde karaciğerin büyük kısmı kaburgaların arkasındadır ve elle belirgin şekilde hissedilmesi beklenmez. Fizik muayenede doktor, sağ kaburga altından karaciğer kenarını değerlendirmeye çalışabilir. Bazı kişilerde derin nefes alma sırasında karaciğer kenarı hafifçe hissedilebilir; bu tek başına hastalık anlamına gelmez.
Karaciğerin belirgin şekilde ele gelmesi, karaciğer büyümesi yani hepatomegali açısından değerlendirilmelidir. Hepatomegali; yağlanma, hepatit, siroz, kalp yetmezliği, bazı kan hastalıkları, depo hastalıkları veya kitle/lezyonlar gibi farklı nedenlerle ilişkili olabilir. Bu nedenle karaciğer büyümesi bir tanı değil, araştırılması gereken bir bulgudur.
Karaciğer ve Safra Kesesi Aynı Şey mi?
Hayır. Karaciğer ve safra kesesi aynı organ değildir. Karaciğer safra üretir; safra kesesi ise bu safrayı depolar ve özellikle yağlı öğünlerden sonra bağırsaklara gönderilmesine yardımcı olur. Safra kesesi karaciğerin alt yüzünde bulunur.
Bu ayrım önemlidir çünkü sağ üst karın ağrısı olan kişiler ağrının karaciğerden geldiğini düşünebilir; fakat safra kesesi taşı, safra kesesi iltihabı veya safra yolu tıkanıklıkları da aynı bölgede ağrı yapabilir. Özellikle yemeklerden sonra artan, sağ üst karından sırta veya sağ omuza yayılan ağrılar safra kesesi açısından da değerlendirilmelidir.
Karaciğerin Kanlanması Nasıldır?
Karaciğerin kanlanması diğer birçok organdan farklıdır. Çünkü iki ana kaynaktan kan alır: portal ven ve hepatik arter.
Portal ven, bağırsaklardan emilen besinleri, ilaçları ve metabolitleri karaciğere taşır. Hepatik arter ise oksijen açısından zengin kan getirir. Karaciğer bu iki kaynaktan gelen kanı sinüzoid adı verilen özel damar boşluklarında işler. Daha sonra kan hepatik venler aracılığıyla sistemik dolaşıma döner.
Bu çift kanlanma sistemi, karaciğerin neden besin metabolizması, ilaç metabolizması ve toksin işleme süreçlerinde merkezi rol oynadığını açıklar. Bağırsaktan emilen birçok madde, sistemik dolaşıma tam olarak katılmadan önce karaciğerden geçer.
Karaciğerin Kendini Yenileme Yeteneği Var mı?
Karaciğer, yenilenme kapasitesi yüksek organlardan biridir. Ancak bu özellik yanlış yorumlanmamalıdır. “Karaciğer kendini yeniler” ifadesi, her karaciğer hasarının kendiliğinden düzeleceği veya karaciğer hastalıklarının önemsenmemesi gerektiği anlamına gelmez.
Yağlanma, kronik hepatit, alkol ilişkili hasar, siroz, ileri fibrozis, toksik ilaç hasarı veya tümöral hastalıklarda süreç farklıdır. Karaciğer belirli koşullarda toparlanma kapasitesine sahip olsa da devam eden hasar, fibrozis ve siroz gibi kalıcı yapısal değişikliklere yol açabilir.
Karaciğer Hangi Durumlarda Değerlendirilmelidir?
Karaciğerle ilgili değerlendirme yalnızca ağrı olduğunda yapılmaz. Bazen rutin kan tahlilinde ALT, AST, GGT, ALP veya bilirubin yüksekliği saptanır. Bazen ultrason raporunda yağlanma, büyüme, kist veya lezyon görülür. Bazı durumlarda ise halsizlik, sarılık, kaşıntı veya karında şişlik gibi belirtiler değerlendirme gerektirir.
Aşağıdaki durumlarda tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir:
| Belirti veya bulgu | Neden önemlidir? |
|---|---|
| Sarılık | Bilirubin metabolizması, safra yolu tıkanıklığı veya karaciğer hücre hasarıyla ilişkili olabilir. |
| Koyu idrar ve açık renk dışkı | Safra akışı veya bilirubin işlenmesiyle ilgili sorunları düşündürebilir. |
| Şiddetli sağ üst karın ağrısı | Safra kesesi, karaciğer, pankreas veya başka acil durumlarla ilişkili olabilir. |
| Ateşle birlikte sağ üst karın ağrısı | Enfeksiyon veya inflamasyon açısından değerlendirilmelidir. |
| Karında belirgin şişlik | Sıvı birikimi veya başka karın içi nedenler açısından incelenmelidir. |
| Bilinç bulanıklığı | İleri karaciğer hastalığı dahil ciddi nedenlerle ilişkili olabilir. |
| Kusmada kan veya siyah dışkı | Sindirim sistemi kanaması açısından acil değerlendirme gerektirir. |
| Nedensiz kilo kaybı | Sistemik hastalıklar açısından araştırılmalıdır. |
Karaciğer Anatomisi İçin Görsel Önerisi
Bu makale için ana görsel mutlaka anatomik diyagram mantığında hazırlanmalıdır. Görselde sağ üst karın bölgesi, kaburgalar, diyafram, karaciğerin sağ ve sol lobu, safra kesesi, mide ve sağ böbrek basit şekilde gösterilebilir.
Önerilen görsel alt metni:
“Karaciğerin vücutta bulunduğu yer: sağ üst karın, diyafram altı, sağ ve sol lob anatomisi”
İkinci görsel olarak Couinaud segmentasyonu kullanılabilir. Bu görselde 8 segment, sağ lob, sol lob, kaudat lob, kuadrat lob ve falsiform ligament işaretlenmelidir. Bu yaklaşım Türkçe SERP’teki “karaciğer nerede” içeriklerinden ayrışmayı sağlar.
Sık Sorulan Sorular
Karaciğer tam olarak nerede?
Karaciğer, karnın sağ üst bölümünde, diyaframın altında ve sağ kaburgaların arkasında yer alır. Büyük kısmı sağ taraftadır; küçük sol lobu mideye doğru uzanabilir.
Karaciğer sağda mı solda mı?
Karaciğer ağırlıklı olarak sağ taraftadır. Ancak sol lobu orta hattı geçerek sol üst karına doğru uzanabilir. Bu nedenle karaciğer tamamen tek bir tarafta sınırlı değildir.
Karaciğer ağrısı ne tarafta olur?
Karaciğerle ilişkili ağrı genellikle sağ üst karında, sağ kaburga altında hissedilir. Bazen sağ omuz veya sırta yayılabilir. Ancak bu bölgede hissedilen her ağrı karaciğer kaynaklı değildir.
Karaciğer hangi kaburganın altındadır?
Karaciğerin büyük bölümü sağ alt kaburgaların arkasında korunur. Üst sınırı diyaframa komşudur; alt kenarı sağ kaburga yayına yakın seyreder.
Karaciğer elle hissedilir mi?
Sağlıklı erişkinde karaciğer genellikle belirgin şekilde ele gelmez. Karaciğer kenarının belirgin hissedilmesi büyüme veya anatomik farklılıklar açısından doktor muayenesiyle değerlendirilmelidir.
Karaciğer lobları kaç tanedir?
Anatomik olarak sağ lob, sol lob, kaudat lob ve kuadrat lob olmak üzere dört lobdan söz edilir. Fonksiyonel olarak ise karaciğer Couinaud sistemine göre 8 segmente ayrılır.
Karaciğer ne işe yarar?
Karaciğer safra üretir, besinleri işler, glikojen depolar, albümin ve pıhtılaşma faktörleri üretir, bilirubini metabolize eder, bazı ilaç ve zararlı maddelerin vücuttan atılmasına yardımcı olur.
Karaciğer büyümesi ağrı yapar mı?
Karaciğer büyümesi bazı kişilerde sağ üst karında baskı, dolgunluk veya ağrı hissi oluşturabilir. Ancak büyüme her zaman ağrı yapmaz ve ultrason gibi görüntüleme yöntemleriyle değerlendirilir.
Safra kesesi karaciğerin neresindedir?
Safra kesesi karaciğerin alt yüzünde bulunur. Karaciğerin ürettiği safrayı depolar ve sindirim sırasında bağırsaklara iletilmesine yardımcı olur.
Karaciğer kendini yeniler mi?
Karaciğerin yenilenme kapasitesi vardır. Ancak bu, karaciğer hastalıklarının önemsiz olduğu veya her hasarın kendiliğinden düzeleceği anlamına gelmez. Uzun süren hasar fibrozis ve siroz gibi kalıcı sorunlara ilerleyebilir.
Sonuç
Karaciğer, büyük oranda sağ üst karında, diyaframın altında ve sağ kaburgaların arkasında yer alan hayati bir organdır. Sağ lobu büyük olduğu için “karaciğer sağ taraftadır” demek genel olarak doğrudur; ancak sol lobu mideye doğru uzandığı için anatomik olarak orta hattı da aşabilir. Karaciğerin sağ ve sol lobları, kaudat ve kuadrat lobları, Couinaud segmentleri, portal ven-hepatik arter kanlanması ve safra yollarıyla ilişkisi, bu organın yalnızca sindirim değil metabolizma ve dolaşım açısından da merkezi olduğunu gösterir.
Sağ üst karın ağrısı, kaburga altında baskı, halsizlik veya karaciğerle ilgili tahlil/görüntüleme bulguları varsa, ağrının yerinden yola çıkarak kesin sonuç çıkarılmamalıdır. Karaciğer, safra kesesi, mide, pankreas, bağırsak ve böbrek kaynaklı durumlar benzer bölgede belirti verebilir. Bu nedenle kalıcı, şiddetli veya sarılık, ateş, koyu idrar, karın şişliği gibi bulgularla birlikte olan şikâyetlerde tıbbi değerlendirme gerekir.
Kaynakça ve Dış Linkler
- NCBI Bookshelf — Anatomy, Abdomen and Pelvis: Liver: Karaciğer lobları, lobül yapısı, portal triad, hepatositler ve temel karaciğer fonksiyonları için kullanıldı. (NCBI)
- Cleveland Clinic — Liver: Where It’s Located, Function & Anatomy: Karaciğerin sağ üst karındaki yeri, ana görevleri ve temel hasta dostu anatomi anlatımı için kullanıldı. (Cleveland Clinic)
- MSD Manual — Overview of the Liver and Gallbladder: Karaciğer ve safra kesesi anatomik/işlevsel ilişkisi için kullanıldı. (MSD Manuals)
- Merck Manual — Liver: Karaciğerin metabolik görevleri, protein üretimi, glikojen depolama, toksin/ilaç metabolizması ve kanlanması için kullanıldı. (Merck Manuals)
- NCBI Bookshelf — Anatomy, Abdomen and Pelvis: Falciform Ligament: Falsiform ligament, sağ-sol lob ayrımı ve karaciğerin sağ üst kadrandaki konumu için kullanıldı. (NCBI)
- Johns Hopkins Medicine — Liver: Anatomy and Functions: Karaciğerin ana lobları, segmentleri, lobülleri ve safra kanalları ilişkisi için kullanıldı. (Hopkins Medicine)
- NCBI Bookshelf Figure — Liver Segmental Anatomy and the Couinaud System: Couinaud segmentasyonu ve anatomik diyagram referansı için kullanıldı. (NCBI)